Θεωρείται συχνά ως το πιο αυταπόδεικτο δεδομένο, η εξαιρετική δυσκολία της εποχής μας.

Μισοάδειο ή μισογεμάτο;

Επίτρεψέ μου να φέρω κάποιες αντι-ρήσεις, που θέλω να πιστεύω ότι δεν εκφράζουν απλώς μια αντίδραση εκ μέρους μου, αλλά την πηγαία μου αισιοδοξία. Την αισιοδοξία, που βιώνω ως την βασικότερη προϋπόθεση ανάκαμψης και ανάπτυξης, και που μετά λύπης βλέπω ότι εκλείπει από πολλούς.

Δεν θα σταθώ τόσο στα προβλήματα της εποχής μας, καθώς, αφ΄ ενός μεν έχουν χιλιοαναλυθεί, αφ΄ ετέρου δε προκείμενος σκοπός μου είναι ακριβώς να τα αντισταθμίσω. Θα αναφέρω ορισμένα θετικά της εποχής μας και αρνητικά παραδείγματα άλλων εποχών (απλώς δειγματοληπτικά), επιχειρώντας κάπου-κάπου και συγκρίσεις. Ας εξετάσουμε το ζήτημα ανά τομείς.

Α. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Είναι πολύ δύσκολο να εντοπίσουμε ποτέ σημειώθηκε ξανά τέτοια οικονομική ανάπτυξη και τελικώς ευημερία όση στην εποχή μας, από το 1950 ως το 2009. Οπωσδήποτε, τουλάχιστον πριν το 1453, αλλά πιθανώς πρέπει να πάμε ακόμη 3 περίπου αιώνες πίσω (περίοδος παρακμής της Αυτοκρατορίας).

Β. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΝΟΙΑ – ΥΓΕΙΑ

Πότε άλλοτε στον πλανήτη υπήρχε (και μάλιστα ως κάτι τελείως αυτονόητο) η έννοια της συντάξεως και της ιατροφαρμακευτικής περιθάλψεως; Πότε άλλοτε ο γέρος αισθανόταν την σιγουριά της εξασφαλίσεως της καθημερινής του τροφής και της περιθάλψεώς του; Μπορεί το ΙΚΑ και το ΕΣΥ να μη δουλεύουν σωστά στην χώρα μας ακόμη, αλλά από το τίποτα άλλων εποχών, δεν πρόκειται για εκπληκτική πρόοδο; Πότε, μάλιστα, ξανά είχαμε τόσο υψηλό μέσο όρο ζωής, χάρις στην εξέλιξη της ιατρικής;

Γ. ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΞΙΑ

Στην χρυσή Αθήνα του Περικλή, 50.000 δούλοι κουβαλούσαν πέτρες για τον Παρθενώνα, ενώ οι «Αθηναίοι» «συνεδρίαζαν» στην Πνύκα. Σε πιο βάρβαρους λαούς, αν ήσουν ελάχιστα άτυχος, η ζωή σου όλη θα ήταν κουπί σε ένα πολεμικό πλοίο, με μια αλυσίδα στο πόδι και ένα δήμιο να κυκλοφορεί πέρα-δώθε καιροφυλακτώντας με το μαστίγιο να εντοπίσει κάποιον που δεν συμμορφωνόταν στον αδυσώπητο ρυθμό του τυμπανιστή. Οι συνεχείς πόλεμοι προκαλούνταν συχνά από ένα και μόνο βίτσιο κάποιου σχιζοφρενή τυράννου και χιλιάδες ζωών έπρεπε να θυσιαστούν γι αυτό χωρίς κανένα προβληματισμό! Αμέτρητα παραδείγματα σε όλες τις εποχές, σε όλα τα μήκη και πλάτη. Η δε θανατική ποινή ήταν εκ των ων ουκ άνευ, ακόμη και στο μεσουράνισμα του Βυζαντίου.

Δ. ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Άλλοτε οι κοπέλλες περίμεναν μονάχα να τους ανακοινώσουν ποιον θα παντρευτούν. Και βεβαίως ο άνδρας μπορούσε αυτοδικαίως να συμπεριφέρεται στο σπίτι όπως γούσταρε. Τα κοινωνικά κατεστημένα ήταν στραγγαλιστικά. Στο χωριό μου είναι γνωστό πώς στα προπολεμικά χρόνια κάποια παιδιά έπνιξαν την αδελφή τους μέσα σε στέρνα, επειδή έμεινε έγκυος από ένα βοσκόπουλο και θα τους «εξέθετε». Παντού περιορισμοί και ανούσια πρέπει. Αν δεν πήγαινες κατηχητικό, σου έπαιρναν απουσία στο σχολείο! Κι αυτά (και εκατομμύρια άλλα που δεν έχουν σημασία επί του παρόντος) συνέβαιναν στην λαμπρή πατρίδα μας. Ας μην ασχοληθούμε με τα απερίγραπτα αίσχη άλλων δογμάτων και θρησκειών.

Γογγύζουμε για την εγκληματικότητα. Όμως σε ποια άλλη εποχή κινδύνευες λιγότερο ανά πάσα στιγμή από ληστές, πειρατές, Τούρκους, ακόμη και μονάρχες που μπορούσαν να διατάξουν μαζικές σφαγές οποτεδήποτε έκριναν ότι απειλείται η καρέκλα τους; Και πότε ξανά στην χώρα μας πέρασαν 60 χρόνια χωρίς πόλεμο;

Ε. ΠΑΙΔΕΙΑ

Πότε άλλοτε υπήρχε δωρεάν πρόσβαση στο υπέρτατο αγαθό της παιδείας; Μέχρι πρότινος η παιδεία ήταν αποκλειστικό προνόμιο των πλουσίων. Και πότε άλλοτε υπήρχε τόση αφθονία γνώσεων και τόση ευκολία στην απόκτησή των; Κάποτε η κατοχή ενός χειρογράφου βιβλίου ισοδυναμούσε με μια περιουσία. Και αργότερα, η έκδοση ενός βιβλίου ήταν άθλος.

ΣΤ. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΖΩΗ

Αν οι πιστοί άνθρωποι έχουν σήμερα παράπονα, τι θα έλεγαν οι χριστιανοί των 3 πρώτων αιώνων, που δεν φαντάστηκαν καν ότι ο χριστιανισμός μπορεί να γίνει επίσημη θρησκεία; Τι να πουν οι αδελφοί μας που γονάτισαν 400 χρόνια υπό τον οθωμανικό ζυγό και οι μανάδες που είδαν τα παιδιά τους φοβερούς γενίτσαρους να σκορπούν τρόμο και λεπίδι;

Δεν είσαι σήμερα παντελώς ελεύθερος να λατρεύσεις τον Θεό σου και να ζήσεις όσο έντιμα θέλεις; Δεν είναι η ελευθερία που πιστεύεις ως το πολυτιμότερο αγαθό του Θεού στον άνθρωπο; Η αμαρτία στην εποχή μας  δεν είναι η περισσότερη των τελευταίων 17 αιώνων. Απλώς σήμερα διαδίδεται μέσω των ΜΜΕ και κάνει σαματά, και επιπλέον διαφημίζεται. Μήπως όμως είναι μια ευκαιρία ωρίμανσης για όλους μας; Μήπως είναι μια πρόκληση συνειδητού αυτοπροσδιορισμού απαλλαγμένου από εκκλησιαστικά κατεστημένα; Μήπως μάλιστα απλώς έφθασε η ώρα να χωριστεί η ήρα από το σιτάρι;

Ζ. ΕΚΚΛΗΣΙΑ

Μια άλλη ψευδαίσθηση που μας πνίγει είναι τα πολλά σκάνδαλα των παπάδων και δεσποτάδων. Δεν θα επεκταθώ. Θα πω μόνον ότι μια απλή μελέτη της εκκλησιαστικής ιστορίας αποκαλύπτει ότι στις περισσότερες εποχές τα πράγματα ήταν ασυγκρίτως χειρότερα – αρχής γενομένης από τον Ιούδα. (Απλώς και πάλι φταίει η προδοτική δράση των ΜΜΕ).

* * *

Θα ήμουν φυσικά αφελής αν υποστήριζα ότι η εποχή μας είναι εύκολη. Όπως κάθε εποχή, έχει και η δική μας δυσκολίες, που άλλες οφείλονται στον άνθρωπο (τον πάντοτε ίδιο, με τα ίδια πάθη, τις ίδιες κακίες, τις ίδιες αδυναμίες), και άλλες είναι ιδιαίτερες δικές της: αποκοπή από την παράδοση, έλλειψη σημείων αναφοράς, αχαλίνωτη ελευθεριότητα στο σεξ, μοναξιά, ανεξέλεγκτη εξάπλωση της μάστιγας των ναρκωτικών κ.ά. Δεν είναι όμως ανυπέρβλητες. Είναι αντίστοιχες με όλες τις ιδιαίτερες δυσκολίες των άλλων εποχών. Μπορούμε να βρούμε πολλά κείμενα προσωπικοτήτων αλλοτινών χρόνων που φαίνονται τόσο απελπισμένοι από το κατάντημα των καιρών τους. Ο άνθρωπος έχει πάντοτε την τάση να προοδεύει και αυτό τον καθιστά ανικανοποίητο ως προς την τελειότητα. Σήμερα πανικοβαλλόμεθα υπερβολικώς από την υπουλότητα των αγνώστων εχθρών μας, αλλά νά, που κι αυτοί πλέον είναι γνωστοί. Μας πανικοβάλλουν επίσης οι ανεξέλεγκτες εξελίξεις της τεχνολογίας. Και κυρίως η καταστροφική έως σατανική δράση των ΜΜΕ. Πάντως, για την υπερνίκηση όλων των δυσκολιών, βασικά ένα αστάθμητο εμπόδιο βλέπω: ότι έχουμε γίνει χαλβάδες!

Όλες οι εποχές είναι δύσκολες στον βαθμό που θεωρούμε την ζωή αυτή αγώνα.